Familia Beste Artikels

Die GGSA se Noord-Transvaaltak borg jaarliks die toekenning vir die ‘Beste FAMILIA-artikel’ wat gedurende die voorafgaande jaar verskyn het. Van die kriteria wat die beoordelingspaneel in ag neem, sluit in:
• Lewer die artikel ‘n wesenlike bydrae tot ons genealogiese kennis, m.a.w. verskaf dit nuwe inligting?
• Is die artikel professioneel opgestel met goeie bronverwysings, ens.?
• Lees die artikel lekker, is die aanbieding interessant, boeiend en word daar ‘n goeie balans tussen leesbaarheid en akademiese korrektheid gehandhaaf?
 Jaar  Outeur  Titel  Oorspronklik
 Uitgawe
Artikel
 2020
 Dr Rentia Landman
 Voorvader van Afrika na Afrika
 Afrikaans
 57/1
 2019 
 Dr Wilhelm Bernhardt
 'n Ekonomiese raamwerk vir genealogiese navorsing?
 Afrikaans
 56/3
 2018
 Charlie Els
 Die verstoteling
 Afrikaans
 55/2
 2017
 Sam Basch
 Van my en myne - 'n Blik op afstammelinge van Alexander Basch SA
 Vertaal
 54/1
 

Voorvader van Afrika na Afrika

3H7B3588 WillieDr Rentia Landman Reid [Familia 2020 Vol. 57/1 p38-47]
Met die vraag of haar Reid-voorsate afstam van die oertydse Picts van hedendaagse Skotland of Vikings uit Skandinawië, het die skrywer haar broer se DNS as basis gebruik vir die artikel oor die herkoms van hedendaagse mense.
Homo sapiens (mens wat slim is) het uit Afrika ontstaan toe hoë reënval die Sahara en sub-Sahara hoogs vrugbaar gemaak het. Die laaste ystydperk het dit verander en die prehistoriese mens het noodwendig migreer. Haar familie se manlike lyn, Haplogroep IJK het hom later in die Vrugbare Halfsirkel (‘Fertile Crescent’) in die huidige Midde-Ooste bevind. Haar navorsing toon dat die stigtingsvoorvader ongeveer 43 000 jaar gelede aan die Europese kant van die Caucasusberge gebore is. Sy chromosoomvariant sou binne die Haplogroep I-M170 kon resorteer. Draers van hierdie haplogroep het weer na die huidige Oekraïne noord van die Swartsee migreer, en kon selfs grootwild jag met wapentuig van been en kwarts. Hulle het ook Venusfigure as simbole van vrugbaarheid gefatsoenneer. Hul lewenswyse staan as die Gravettiaankultuur bekend.
Verdere klimaatsveranderings het telkens tot migrasie en veranderde lewenswyse gelei, wat ook verdere chromosoomvariasie meegebring het. Die skrywer se navorsing het getoon dat migrante ongeveer 13 000 jaar gelede Skandinawië bereik het. Haar familie het, volgens DNS-resultate hoofsaaklik genetiese bande met Denemarke.
Vervolgens bespreek sy die ontstaan van landbou en veeteelt, asook taal wat weer eens met kontak tussen verskillende haplogroepe op mekaar ingewerk het. Sy wys dat haar voorvaders se taal mettertyd deel van die groot Indo-Europese taalfamilie geword het. Dat die voorvader uit Denemarke in Skotland beland het, kan sy toeskryf aan Viking-strooptogte en ook handel. Hoewel sy geen antwoord kon vind op die vraag of hy ‘n Viking-plunderaar of ‘n Deense visserman was nie, wat sy wel weet is dat haar familie se Skotse spore in Suid-Afrika dateer van 1861.
Uittreksel uit paneelbeoordelaars se kommentaar:
Hoewel nie ‘n artikel met veel name en datums soos meeste genealogiese artikels, is dit die verhaal van ons almal se voorouers... dis goed nagevors met die nodige verwysings en in vlot leesbare skryfstyl.
Die artikel spreek natuurlik van besondere navorsing in ‘n tot nog toe relatief onbekende veld.
DNS-data speel ‘n al hoe groter rol in genealogie. Hierdie artikel is ‘n uitstekende voorbeeld van hoe rou DNS-data in ‘n genealogiese familienavorsing ingeweef kan word en ‘n akkurate raaiskoot en aanvaarbare teorie gekoppel kan word om historiese vrae te beantwoord.

'n Ekonomiese raamwerk vir genealogiese navorsing?

3H7B3588 WillieDr Wilhelm Bernhardt [Familia 2019 Vol. 56/3 p23-41
Die artikel sit uiteen dat genealogiese aktiwiteite in ‘n spektrum van minstens vyf tipes wedersyds ondersteunende velde van belangstelling verdeel kan word. Al vyf hierdie tipes kan waarde put uit gedeelde metodes van ondersoek. Een so ‘n metode wat al vyf tipes navorsing in ‘n mindere of meerdere mate tot diens kan wees, is die skrywer se voorgestelde ekonomiese raamwerk vir genealogiese navorsing, en die gepaardgaande gebruik van tydlyne. Die voorgestelde raamwerk word verduidelik met voorbeelde uit die outeur se eie navorsing.
Deur kennis van die voorgeslagte te versamel, leer genealoë in werklikheid die hede beter ken, en beweeg nader aan antwoorde op die kernvrae van die genealogie: “Wie is ek?”, “Waarom is ek?” en “Wat het in die verlede gebeur dat ek is wie ek is?“ Die mees basiese doel – en vreugde – van genealogiese navorsing lê in die soektog na en die vind van antwoorde op vrae oor ons voorsate. Uit hierdie oogpunt beskou, is die voorgestelde ekonomiese raamwerk vir genealogiese ondersoek hopelik dus nog ‘n metode te midde van vele ander, wat genealoë van hulp kan wees om selfs nog meer genot uit hul gekose belangstellingsveld te put.
Uittreksel uit paneelbeoordelaars se kommentaar:
  1. Die outeur slaag goed daarin om moderne navorsingspraktyke, naamlik genealogiese en historiese navorsing, te gebruik deur die opstel van ‘n ekonomiese raamwerk en ‘n nuwe manier om ‘n geïntegreerde prentjie te verskaf van hoe jou voorouers geleef het. Die artikel dien as uitstekende voorbeeld vir ander genealoë hoe om soortgelyke navorsing aan te pak, is iets besonders en lees lekker. Tegnies, is dit egter nie ‘n suiwer genealogiese artikel nie maar die oorspronklikheid van die aanslag, skep nie ‘n groot probleem nie.
  2. Dié artikel is een van dié beste wat nog in ‘n Familia verskyn het, maar ek plaas dit derde omdat my interpretasie is dat artikels genealogiese gegewens moet bevat, om vir dié toekenning te kan kwalifiseer. Aan die einde is daar wel genealogiese gegewens van die outeur se vader maar dit is net gebruik om die primêre doel, nl. om die ekonomiese raamwerk waar binne ‘n artikel geskryf kan word, te ondersteun.
  3. Die artikel beklemtoon opnuut die waarde van die inagneming van die veranderende omgewing waarteen die stamboom se generasies mekaar opvolg. Sy insluitende model moedig navorsers aan om doelbewus tydlyne van verskillende aard te benut om bv. insig in familiebesluite te verbeter EN dit verskaf ook riglyne vir verdere navorsing (bv. deur by ekonomies-sterker plekke na rekords te soek). Die artikel is goed aangebied met enkele bronverwysings.  In die lig daarvan dat dit sy voorstel (en eie breinvrug) is, is daar minder bronne ter sprake. Die outeur wou ‘n relatief vreemde konsep (veral die tydlyn-aspek) verduidelik en hy moes dit toelig met voorbeelde.
Die outeur het ‘n gemaklike skryfstyl en hy vul dit aan met tabelle en ander voorbeeldmateriaal.

Die Verstotelinge

3H7B0022 Charlie Els 1Charlie Els [Familia 2018 Vol. 55/2 p56]
Hierdie insiggewende artikel handel oor die soeke na die skrywer se stieftante, van wie die familie niks geweet het nie. Al wat een van sy niggies geweet het is dat hul ouma, Catharina Elizabeth Els (gebore Uys) voorheen met ‘n Van der Merwe getroud was en dat twee dogters uit die huwelik gebore is, waarvan een vroeg dood is. Die skrywer kon volgens die naamgee-patroon bepaal dat sy tante se naam Dina Magrietha van der Merwe was. Met hierdie inligting kon die skrywer haar spore volg tot by die Pretoria Melaatse Inrigting wes van Pretoria waar hy bevestiging kon kry dat sy die dogter van Catharina Elizabeth Els was. Dina word ook vermeld in die rekords van die Middelburg-konsentrasiekamp waar die toestande buitengewoon haglik was. Hy kon ook ander familielede opspoor wat op dergelike wyse deur die familie ontken is.
Die skrywer gee baie interessante inligting oor hierdie siekte wat reeds van Bybelse tye as verwerplik beskou is. Hy bespreek die hantering daarvan deur die eeue, wat daartoe gelei het dat hierdie mense deur hul families misken, verstote en vergete was. Ironies genoeg, is dit 'n bakteriële siekte wat maklik behandel kan word, soos ons vandag weet.
Uittreksel uit paneelbeoordelaars se kommentaar:
Oor baie eeue is in die Christelike wêreld geglo dat melaatsheid as straf oor die mensdom gebring is a.g.v. sy sondes. Die Christelike oortuiging was so sterk dat melaatses wêreldwyd uit gemeenskappe verwyder en in isolering geplaas is. Teen die agtergrond word die tragiese verhaal van Dina van der Merwe en van haar ander familielede met ‘n tikkie hartseer gelees. Die artikel bied nuwe inligting tot ons genealogiese kennis. Is professioneel, interresant en lees lekker met volledige verwysings.
Die tema van hierdie artikel is verfrissend oorspronklik en die skryftrant hou die leser se aandag gevange. Hoewel die tema van melaatsheid beskou word in die konteks van die skrywer se ‘verlore’ familielid, word ook die oorsaak van die siektetoestand, die oorsprong van die gepaardgaande stigma en die wyer implikasies vir geaffekteerde individue en hul families deur die eeue heen in detail en met empatie hanteer.
Die skrywer maak die soekende genealoog indirek bewus van nog ‘n moontlike bron waar ‘n afwesige, verlore of verdwene familielid gesoek kan word – die rekords van melaatheidsheidshospitale, psigiatriese fasiliteite of soortgelyke instansies – waaraan menige genealoog nog nooit aan gedink het as ‘n soekplek nie.

Van My en Myne - 'n Blik op afstammelinge van Alexander Basch in Suid-Afrika

IMG 2385 Sam 1Sam J. Basch [Familia 2017 Vol. 54/1 p23-42]
Tans is daar slegs beperkte inligting beskikbaar oor Alexander Oskar Adolf Berthold Basch (1837-1902) wat in Silesië gebore is, destyds deel van Pruise, maar nou 'n provinsie van Pole. Sy Sterfkennis (SK) beskryf hom as 'n ystersmid en boer. Uit sy eerste huwelik met Martha Smit is vier kinders gebore, waarvan die jongste uiteindelik die outeur se oupa Samuel (Sampie) Jacobus Basch (1868-1934) was. Alexander het 'n gedeelte van die plaas 'Elandsloof' naby Dullstroom besit, waar hy tot sy dood aan die einde van die Anglo-Boereoorlog in 1902 geboer het. Die skrywer beskryf ook die rol wat Alexander en sy seuns in die Anglo-Boereoorlog gespeel het, asook kortliks die lewens van sommige van sy afstammelinge in Suid-Afrika.
Hierdie afstammelinge het in baie moeilike omstandighede geleef, ook as wit Suid-Afrikaners, en die skrywer gee interessante feite oor die 'armblanke'-probleem, wat daartoe gelei het dat baie van hierdie familielede werk op die myne gaan soek het. Die myn is waar die skrywer ook grootgeword het, aangesien sy eie pa, Samuel (Sam) Jacobus BASCH (1918-1980), daarin geslaag het om 'n betreklik suksesvolle loopbaan as mynamptenaar te bou. Ondanks die myne se ietwat besoedelde reputasie in Suid-Afrika van vandag, het dit 'n groot invloed gehad op die ekonomiese ontwikkeling van die land - en dié van baie ontheemde Afrikanerfamilies.
Uittreksel uit paneelbeoordelaars se kommentaar:
Dis ‘n goed taalversorgde artikel wat lekker lees en ryklik met foto’s geïllustreer is en wat nuwe inligting oor die familie bevat. Sy bronneverwysings beantwoord aan bibliografiese vereistes en die genealogiese notasie dié wat deur Familia aanvaar word.
Behalwe dat dit aan al die kriteria soos verlang voldoen, is dit een van die min artikels wat bronne volgens navorsingskriteria voorsien, nl. dat mens dit kan opvolg EN kontroleer.